Wednesday, January 17, 2018

दिवस

दिवस

ओले-सुके,
चिंब-ओले
दिवस
वर्षभर धुवून,झटकून वाळत घातले.

काही खडखडीत वाळले,
चुरचुरीत झाले.

काही राहिले अर्धवट ओले,
अर्धवट कोरडे,
विचित्र वास देत राहिले.

काही उडून पडले
मोग-याच्या वेलावर
दरवळून गेले.

काही कॅक्टसमध्ये अडकले
भळभळले.

काही थारोळ्यात पडले
भिजकटले.

काही फुफाट्यात
अंगभर
धूळ माखले.

काही रस्त्यावर..
जड चाकांखाली
चेंगरले,
चिरडले.

काही दोरीवरच
शहाण्यासारखे
जस्सेच्या तस्से.

काही मात्र
पडले
काळजाच्या डोहात

आणखी ओले झाले,
भिजत,शहारत,
चमकत राहिले

ओल्या उबेत
ध्रुवपदासारखे
घोळत राहिले,

गवसणीतल्या सतारीसारखे
मूक झंकारत राहिले.

दिवस...दिवस..
वर्षभराच्या
दोरीवरचे..

दिवस... दिवस
ते दिवस..

   
कवयित्री - संजीवनी बोकील

चहा

चहा

चहाच्या  कपासोबतच त्याने
मैत्रीचा हात पुढे केला
तेंव्हा ती भांबावली
अरे लग्न झालेय
मूलं मोठी , छान सगळे चाललेय
म्हणाली

तो हसला आणि म्हणाला
अगं मी मैत्री म्हणतोय तुला ....!

ती पुढे म्हणाली

आणि कसं आहे
मला हे असं  आवडतच नाही
मी बरी नि माझे काम बरे
अशा गोष्टींसाठी
माझ्या कड़े वेळ ही नाही

तो पुन्हा हसला म्हणाला
अगं मी मैत्री म्हणतोय तुला ....!

हो हो तेच ते
इथे सगळ्यांचीच नजर असते
सगळ्यांना उचापती पडल्यात
प्रमोशन तोंडावर आहे
साध्या साध्या गोष्टींचेही  
काहूर करतात

तो पोट  धरुन हसला आणि म्हणाला
अगं म्हणूनच मी मैत्री म्हणतोय तुला ....!

इतके बोलताना  
धाप लागलेली तिला
चहा तर थंडगारच,
निवून गेलेला  

मग अचानक तिच्या डोळ्यात
उष्ण उष्ण  पाणी
कित्येक दिवसात खरे तर
असे म्हटलेच नाहीये कुणी

त्याने  शांतपणे खिशातून रुमाल काढला
सहजतेने तिच्या समोर धरला

मग ती अजूनच कोसळली
अजूनच स्फुन्दली
डोळ्यांच्या काठाने
मनसोक्त वाहिली

यावेळी तो हसला नाही
तिच्या नजरेत पाहून म्हणाला
इतक्याच साठी तर मी

मैत्री म्हणतोय तुला ....!!!!

कवयित्री - शशी डंभारे

Monday, January 15, 2018

असे जगावे

असे जगावे


असे जगावे छाताडावर आव्हानाचे लावून अत्तर
नजर रोखुनी नजरे मध्ये आयुष्याला द्यावे उत्तर

नको गुलामी नक्षत्रांची भीती आंधळी ताऱ्यांची
आयुष्याला भिडतानाही  चैन करावी स्वप्नांची
असे दांडगी इच्छा ज्याची मार्ग तयाला मिळती सत्तर
नजर रोखुनी नजरे मध्ये आयुष्याला द्यावे उत्तर

पाय असावे जमिनीवरती कवेत अंबर घेताना
हसू असावे ओठांवरती काळीज काढून देताना
संकटासही ठणकावुनी सांगावे ये आता बेहत्तर
नजर रोखुनी नजरे मध्ये आयुष्याला द्यावे उत्तर

करून जावे असेही काही दुनियेतुनी या जाताना
गहिवर यावा जगास साऱ्या निरोप शेवट घेताना
स्वर कठोर त्या काळाचाही क्षणभर व्हावा कातर कातर
नजर रोखुनी नजरे मध्ये आयुष्याला द्यावे उत्तर 

कवी - गुरु ठाकूर 

तुझी तू रहा!

तुझी तू रहा! 

कुणी नसलं तरी चालेल!
तुझी तू रहा
फक्त तुझ्याच डोळ्यांनी
तुझे जग पहा...
हास जेव्हा ओठ हसतील
रड जेव्हा डोळे रडतील.
हसण्यावर, अश्रूंवर,
तुझी सत्ता ठेवून रहा...
काटे जरी बोटी रुततील
फुफाट्यात पावले जळतील
फक्त तुला आवडलेलीच
फुले वेचीत रहा...
मुसळधार सरी येतील
तुझा अंगार विझवू बघतील
विझणाऱ्या ठिणगीवर
फुंकर घालीत रहा...
उसने मुकुट कुणी घालतील
जरी अंगरखे पेहरून सजतील
तुझ्या सुती वस्त्राचा
अभिमान तू वहा...
मग कुठेतरी कमळे फुलतील
सुगंध घेऊन वारे येतील
तुझ्या मोकळ्या गळ्यातले
गीत तोवर गात रहा... 
कवयित्री - संजीवनी बोकील   

Friday, December 8, 2017

हीच अमुची प्रार्थना

हीच अमुची प्रार्थना

हीच अमुची प्रार्थना अन् हेच अमुचे मागणे
माणसाने माणसाशी माणसासम वागणे

भोवताली दाटला अंधार दुःखाचा जरी,
सूर्य सत्याचा उद्या उगवेल आहे खात्री,
तोवरी देई आम्हाला काजव्यांचे जागणे
माणसाने माणसाशी माणसासम वागणे

धर्म, जाती, प्रांत, भाषा, द्वेष सारे संपू दे
एक निष्ठा, एक आशा, एक रंगी रंगू दे
अन् पुन्हा पसरो मनावर शुद्धतेचे चांदणे
माणसाने माणसाशी माणसासम वागणे

लाभले आयुष्य जितके ते जगावे चांगले
पाउले चालो पुढे.. जे थांबले ते संपले
घेतला जो श्वास आता तो पुन्हा ना लाभणे
माणसाने माणसाशी माणसासम वागणे।।

कवी - समीर सामंत
संगीतकार - कौशल इनामदार 
चित्रपट - उबुंटू (२०१७)

Monday, May 1, 2017

स्वातंत्र्यदेवीची विनवणी

स्वातंत्र्यदेवीची विनवणी


पन्नाशीची उमर गाठली अभिवादन मज करू नका।
मीच विनविते हात जोडूनी वाट वाकडी धरू नका।। 

सूर्यकुलाचा दिव्य वारसा प्रिय पुत्रांनो तुम्हा मिळे।
काळोखाचे करून पूजन घुबडांचे व्रत वरू नका।। 

अज्ञानाच्या गळ्यात माळा, अभिमानाच्या घालू नका।
अंध प्रथांच्या कुजट कोठरी, दिवाभितासम दडू नका।। 

जुनाट पाने गळून पालवी नवी फुटे हे ध्यानी धरा।
एकविसावे शतक समोरी सोळाव्यास्तव रडू नका।। 

वेतन खाऊन काम टाळणे हा देशाचा द्रोह असे।
करतिल दुसरे बघतिल तिसरे असे सांगुनी सुटू नका।। 

जनसेवेस्तव असे कचेरी ती डाकूंची नसे गुहा।
मेजाखालून मेजावरतून द्रव्य कुणाचे लुटू नका।। 

बोथट पुतळे पथापथावर ही थोरांची विटंबना।
कणभर त्यांचा मार्ग अनुसरा वांझ गोडवे गाऊ नका। 

सत्ता तारक सुधा असे पण सुराही मादक सहज बने।
करीन मंदिरी मी मदिरालय अशी प्रतिज्ञा करू नका।। 

प्रकाश पेरा अपुल्या भवती दिवा दिव्याने पेटतसे।
इथे भ्रष्टता तिथे नष्टता शंखच पोकळ फुंकू नका।। 

पाप कृपणता पुण्य सदयता संतवाक्य हे सदा स्मरा।
भलेपणाचे कार्य उगवता कुठे तयावर भुंकू नका।। 

गोरगरीबा छळू नका। पिंड फुकाचे गिळू नका।
गुणीजनांवर जळू नका। 

उणे कुणाचे दिसता किंचित देत दवंडी फिरू नका। 
मीच विनविते हात जोडुनी वाट वा़कडी धरू नका।। 

परभाषेतही व्हा पारंगत ज्ञानसाधना करा, तरी।
माय मराठी मरते इकडे परकीचे पद चेपु नका।। 

भाषा मरता देशही मरतो संस्कृतिचाही दिवा विझे।
गुलाम भाषिक होऊनि अपुल्या प्रगतिचे शिर कापु नका।। 

कलम करी ये तरी सालभर सण शिमग्याचा ताणू नका।
सरस्वतीच्या देवळातले स्तंभ घणाने तोडू नका।। 

पुत्र पशुसम विकती ते नर, नर न नराधम गणा तया।
परवित्ताचे असे लुटारू नाते त्याशी जोडु नका।। 

स्वच्छ साधना करा धनाची बैरागीपण नसे बरे।
सदन आपुले करा सुशोभित दुसऱ्याचे पण जाळु नका।। 

तरुणाईचे बळ देशाचे जपा वाढवा तरुपरी।
करमणुकीच्या गटारगंगा त्यात तयाला क्षाळु नका।। 

सुजन असा पण कुजन मातता हत्यार हातामध्ये धरा।
सौजन्याच्या बुरख्याखाली शेपुट घालून पळू नका।। 

करा कायदे परंतु हटवा जहर जातिचे मनातुनी।
एकपणाच्या मारून बाता ऐन घडीला चळू नका।। 

समान मानव माना स्त्रीला तिची अस्मिता खुडू नका।
दासी म्हणूनी पिटू नका वा देवी म्हणुनी भजू नका।। 

नास्तिक आस्तिक असा कुणीही माणुसकीतच देव पहा।
उच्च नीच हा भेद घृणास्पद उकिरड्यात त्या कुजू नका।। 

माणूस म्हणजे पशू नसे। हे ज्याच्या हृदयात ठसे।
नर नारायण तोच असे। 

लाख लाख जन माझ्यासाठी जळले मेले विसरू नका। 
मीच विनविते हात जोडुनी वाट वाकडी धरू नका।। 

कवी - कुसुमाग्रज 

Sunday, February 28, 2016

एका गाण्यानं खूप काही घडून आलं ! - श्री. कौशल इनामदार

खासगी रेडिओवाहिनीमध्ये आलेल्या अनुभवानंतरची अस्वस्थता बराच काळ टिकून राहिली. एरवी या अस्वस्थतेचं रूपांतर रात्रीच्या जेवणाच्या वेळी होणाऱ्या चर्चेत होतं. मग सरकारच्या नावानं ठणाणा करून, राजकीय पक्षांवर दोषारोप करून आपण आपल्या सदसद्विवेकबुद्धीवरचा ताण हलका करतो आणि दुसऱ्या दिवसापासून आयुष्याच्या रहाटगाडग्यात पुन्हा अडकून जातो.

या वेळी मात्र असं झालं नाही. एका आत्मपीडाकारक प्रश्‍नानं माझी पाठ सोडली नाही. तो असा की मी माझ्या मातृभाषेसाठी काय करत होतो? उत्तर आलं: ‘काही नाही.’ काय करू शकत होतो? मी संगीतकार आहे... मी गाणं करू शकतो आणि मग एक विचार माझ्या मनात रुंजी घालू लागला.

तुम्ही आमच्या भाषेतल्या गाण्यांना ‘डाउनमार्केट’ म्हणता? ठीक. मग तुम्ही ‘अपमार्केट’ कशाला म्हणता? रहमानचा स्टुडिओ, इळैराजाचे वादक हे ‘अपमार्केट’ आहे का? तर आम्ही तिथं जाऊन हे गाणं करू. तुम्ही म्हणता, यशराज स्टुडिओ हा आशिया खंडातला सर्वांत आधुनिक स्टुडिओ आहे? आम्ही तिथं या गाण्याचं ध्वनिमुद्रण करू. तुम्ही म्हणता, विश्‍वदीप चटर्जी (ज्यांनी ‘थ्री इडियट्‌स’, ‘हम दिल दे चुके सनम’ किंवा आत्ताचा ‘बाजीराव-मस्तानी’ या चित्रपटांचं ध्वनिनियोजन केलं) हे भारतातले आघाडीचे ध्वनिसंयोजक आहेत? तर आम्ही त्यांना सांगू, या गीताचं ध्वनिनियोजन करायला. या गाण्यात १० नव्हे; २० नव्हे, १०० नव्हे; ३०० गायक गातील! जगातलं सर्वांत भव्य गाणं आम्ही मराठीत करू, मराठीबद्दल करू आणि मग तुम्ही आम्हाला म्हणूनच दाखवा की ‘हे ‘डाउनमार्केट’ आहे म्हणून आम्ही ते लावणार नाही...!’

आणि मग शब्दांचा शोध सुरू झाला. आधी विचार आला, की ‘महाराष्ट्रगीत’ पुन्हा करावं का? श्रीपाद कृष्ण कोल्हटकरांचं ‘बहु असोत सुंदर संपन्न की महा’ या गीताच्या वास्तविक दोन प्रचलित चाली होत्या. एक शंकरराव व्यासांची; जी ज्योत्स्ना भोळे आणि जी. एन. जोशी गायले होते आणि दुसरी ‘आनंदघन’ यांची; जी लता मंगेशकर, आशा भोसले आणि हृदयनाथ मंगेशकर गायले होते. दोन्ही चालींमध्ये गोडवा होता. माझ्या मनात आलं, की ‘महाराष्ट्रगीत’ आपण रोज गात राहिलो असतो, तरी ‘मराठी अभिमानगीत’ करायची वेळच आली नसती! पण ‘जे वापरात नाही ते गंजतं’ हा वैश्‍विक न्याय आहे आणि दुर्दैवानं या ‘महाराष्ट्रगीता’चंही काहीसं हेच झालं. आज पाण्याला आपण ‘जल’ म्हणत नाही, ‘तुरंग’ म्हणजे घोडे हे आपल्याला माहीत नसतं, ‘गिरा’ शब्द आता वापरात नाही! वापर नसेल तर शब्दकोशातला एकेक शब्द असाच गळून पडेल.

माधव ज्यूलियन यांच्या ‘मराठी असे आमुची मायबोली’ या कवितेचाही विचार केला; पण या दोन्ही गाण्यांमध्ये अभिमानापेक्षाही भिडस्तपणा जास्त होता. शिवाय दोन्ही गाण्यांमध्ये संस्कृतप्रचुर मराठी होती. आज बोलल्या जाणाऱ्या भाषेत अशी एखादी कविता होती जीमध्ये मराठीविषयी निःसंदेह अभिमान असेल. मग खूप वर्षांपूर्वी ऐकलेल्या सुरेश भट यांच्या ‘मायबोली’ या कवितेचं मला स्मरण झालं.

लाभले अम्हास भाग्य बोलतो मराठी
जाहलो खरेच धन्य ऐकतो मराठी
धर्म, पंथ, जात एक जाणतो मराठी
एवढ्या जगात माय मानतो मराठी


वीज लखलखावी तसे हे शब्द माझ्या मनात लकाकले! हेच ते शब्द! पहिल्याच ओळीत भाषेबद्दल केवळ अभिमानच नव्हता, तर एक तृप्तीची भावना होती, कृतज्ञतेची भावना होती. मी चाल लावायला घेतली. भट यांचे शब्दच इतके ओजस्वी होते, की चाल ‘लावायचे’ कष्टच पडले नाहीत. चाल स्फुरत गेली. कवितेचा प्रत्येक शब्दन्‌ शब्दच ती चाल सुचवत होता.

चाल लागली; पण आता प्रश्‍न असा होता, की एवढ्या मोठ्या प्रमाणात गाणं करायचं तर पैसे लागणार होते. मला स्वतःलाच सगळा खर्च करायला आवडला असता; पण हे स्वप्न खिशापेक्षा मोठं होतं. अस्मिता पांडे ही माझी मैत्रीण घरी आली होती. तिच्याशी गप्पा मारत असताना मी तिला म्हटलं: ‘‘मायकल जॅक्‍सनची एखादी सीडी ५०० रुपयांना मिळते. आपण लोकांना आवाहन केलं, की तुम्ही ५०० रुपये द्या, आम्ही जगातलं सर्वांत भव्य गाणं करून तुम्हाला सीडी देऊ, तर लोक पैसे देतील?’’

‘‘लोकांचं माहीत नाही’’ अस्मिता तिच्या पर्समधून ५०० रुपयाची नोट काढत म्हणाली: ‘‘पण हे माझे ५०० रुपये.’’ माझ्या लक्षात आलं, की यात ताकद आहे. दोन हजार लोकांनी ५०० रुपये दिले तर खर्च तर निघेलच; पण दोन हजार लोक - या गाण्याच्या निर्मितीमध्ये माझाही सहभाग आहे - म्हणून ते गाणं वाजवतील, गुणगुणतील, गातील!
मी मित्रांना, आप्तांना कल्पना सांगू लागलो. सुरवातीला लोक साशंक नजरेनं पाहायचे. ‘‘एका गाण्यानं काय होणार?’’पासून ‘‘हे तू स्वतःला प्रसिद्धी हवी आहे म्हणून करतो आहेस!’’ असे अनेक प्रश्‍न, अनेक आरोप झाले! मी शांतपणे सर्वांना उत्तरं द्यायचो.

‘‘एका गाण्यानं काय होणार, हे मला खरंच माहीत नाही; पण हिमालयाची यात्रा करायची असेल, तर पहिलं पाऊल तरी घराबाहेर टाकाल की नाही?’’

किंवा

‘‘मला प्रसिद्धी हवी म्हणून करणार असलो, तरी गाणं सुरेश भट यांचं करणार आहे ना मी? सवंग मार्गानं तर प्रसिद्धी मिळवणार नाही? आणि मला जी मेहनत घ्यावी लागेल ती लागेलच की!’’ अशी उत्तरं द्यायचो. हळूहळू माझ्या म्हणण्यातली कळकळ लोकांपर्यंत पोचत गेली असावी आणि दोन महिन्यांतच पैशाचा ओघ सुरू झाला. मग मी चेन्नईला गेलो. रहमानच्या स्टुडिओत इळैराजाच्या वादकांसोबत गाण्यातल्या स्ट्रिंग्ज ध्वनिमुद्रित केल्या. मुंबईला येऊन माझ्या संपर्कात असलेल्या सर्व गायकांना विनंती केली, की या गाण्यात त्यांचा सहभाग म्हणून त्यांनी एक ओळ गावी. प्रतिसाद माझ्या अपेक्षेपलीकडचा होता. फक्त गायकच नव्हे; तर मला ज्येष्ठ असलेले आणि माझे समकालीन संगीतकारही माझ्या एका हाकेवर या गाण्यात सहभागी झाले. २४ ओळींमध्ये जवळजवळ ११० प्रस्थापित गायक गायले. मग विचार आला, की या गाण्याचा शेवट एका भव्य समूहगानानं का होऊ नये? म्हणून मुंबईच्या यशवंतराव चव्हाण सभागृहात एके दिवशी समूहगानाचं लोकांना वर्तमानपत्राद्वारे निमंत्रण दिलं. माझा अंदाज होता, की २००-२५० लोक येतील. कारण, तो सुट्टीचा दिवस नव्हता. पहिल्या १५ मिनिटांत १०-१२च लोक आले. पुढच्या अर्ध्या तासात मात्र सभागृह खच्चून भरलं आणि मोजले तेव्हा एकूण ३५६ लोक आले होते! गंमत म्हणजे, या ३५६ लोकांमध्ये केवळ मराठीच नव्हे; तर गुजराती, सिंधी, पंजाबी, मारवाडी, तमीळ, मल्याळी, हिंदी, बंगाली असे विविधभाषक लोक आले होते; तेही आपणहून! स्वतः संगीतकार असलेल्या विनय राजवाडे या माझ्या मित्रानं समूहगानाचं अप्रतिम संयोजन केलं. खरं सांगायचं, तर त्या दिवशीपर्यंत आपण नेमकं काय केलंय, याचा अंदाज आला नव्हता; पण ध्वनिमुद्रण झाल्यावर जेव्हा सर्वांना ते गाणं ऐकवलं आणि शेवटी ३५६ लोकांचा आवाज एकमेकांमध्ये मिसळला, तेव्हा त्या गाण्याचा आवाका लक्षात आला. माझ्यासह तिथं उपस्थित सर्वच गायकांच्या अंगावर रोमांच उभे राहिले आणि डोळ्यांत पाणी दाटून आलं!

२००८ च्या सप्टेंबर महिन्यात सुरू झालेलं हे गाणं २७ फेब्रुवारी २०१० ला ठाण्याच्या दादोजी कोंडदेव स्टेडिअममध्ये प्रकाशित झालं, तेव्हा ८००० लोक उपस्थित होते. गाणं झाल्यानंतर ते सगळे उठून उभे राहिले आणि टाळ्यांचा गजर थांबेचना, एवढंच मला आठवतंय. सव्वा वर्षाच्या माझ्या प्रवासात महेश वर्दे, उन्मेष जोशी, उत्पल मदाने या माझ्या अनेक मित्रांनी साथ दिली; पण जो मित्र सावलीसारखा सोबत राहिला, तो म्हणजे मंदार गोगटे! हे गाणं माझं स्वप्नंच होतं! पण मी पाहिलेल्या स्वप्नावर विश्‍वास ठेवून श्रद्धेनं काम केलं ते मंदारनं. या सव्वा वर्षात मी आणि मंदारनं दुसरं एकही व्यावसायिक काम केलं नाही!

गाणं तयार झाल्यावर मी मुंबईच्या ‘बिग एफएम’ इथं फोन लावला आणि त्यांच्या अधिकाऱ्याशी बोललो. त्यांनी गाणं ऐकताक्षणी अनेक वर्षं सुरू असलेल्या धोरणाला बगल दिली. २७ फेब्रुवारीला गाणं प्रकाशित झालं आणि २८ फेब्रुवारीला सुरेश भट यांच्या गाण्याचे शब्द मुंबईच्या खासगी एफ.एम. वाहिनीवर दुमदुमले. पुण्याच्या ‘रेडिओ मिर्ची’नंही या गाण्याची दखल घेतली आणि मराठी गाण्यांसाठी पुरस्कार सुरू केले. जगात जिथं जिथं म्हणून मराठी माणूस आहे, तो हे शब्द गायला लागला. अमेरिकेत जन्माला आलेली मराठी मुलं आनंदानं हे गीत गाऊ लागली. शेखर रहाटे नावाच्या आंतरराष्ट्रीय कीर्तीच्या फॅशन डिझायनरनं ऑस्कर ॲवॉर्डसपूर्व फॅशन शोमध्ये ‘मराठी अभिमानगीता’वर रॅम्पवॉक सादर केला! मुंबईच्या गोरेगावकर शाळेच्या १५०० मुलांना मराठी अभिमानगीत गाताना पाहून रत्नागिरीतल्या दोन शिक्षकांना वाटलं, की हेच आपल्या शहरातही झालं पाहिजे आणि २६ जानेवारी २०११ रोजी रत्नागिरीच्या शिवाजी स्टेडिअमवर इंग्लिश, मराठी आणि उर्दू माध्यमातल्या ८००० मुलांनी हे गीत एकत्र सादर केलं, तेव्हा तिथं जमलेल्या लोकांचे कंठ दाटून आले होते. पद्मभूषण संगीतकार (कै.) श्रीनिवास खळे व संगीतकार प्यारेलाल यांच्यापासून ते महानायक अमिताभ बच्चन यांच्यापर्यंत सर्वांनाच या गाण्याची मोहिनी पडली.

‘एका गाण्यानं काय होणार?’ असं म्हणणाऱ्या माझ्या मित्रांना उत्तर मिळालंय का ते माहीत नाही; पण मला मात्र ते मिळालंय. या एका गाण्यानं माझं आयुष्य बदलून टाकलं होतं आणि माझा हा वसा एका गाण्यावरच थांबणार नव्हता, हेही माझ्या ध्यानात आलं होतं. मराठी माणूस एकत्र येत नाही ही दंतकथा आहे, अशी खात्री मला पटली आणि माझ्या मातृभाषेशी माझं नव्यानं नातं जुळलं.

-----------------------------------------------------------
देशाच्या एकोप्याचं गीत आणि त्याची लोकप्रियता....
प्रत्येक देशाचं राष्ट्रगीत असतंच आणि त्याचं स्थान सर्वोच्च असतं, यात दुमत होऊच शकत नाही. मात्र, ‘मिले सूर मेरा तुम्हारा’ या गीतानं काही वर्षांपूर्वी अनेकांच्या मनात स्थान मिळवलं होतं. देशाच्या वेगवेगळ्या भागांत जाऊन आणि त्या त्या भागाचं प्रतिनिधित्व करणाऱ्या नामवंतांना घेऊन हे गाणं चित्रित करण्यात आलं होतं. त्यानंतर तसंच गाणं चित्रित करायचा प्रयत्न झाला; पण त्याला पहिल्या गाण्यासारखा प्रतिसाद मिळाला नाही. देशातल्या काही वाहिन्यांनीही आपली ओळख निर्माण करण्याच्या हेतूनं विविध क्षेत्रांतल्या नामवंतांना घेऊन अशी खास गाणी तयार केली होती. मात्र, त्या गाण्यांनाही मर्यादितच प्रतिसाद मिळाला.

Sunday, February 21, 2016

...आणि म्हणे मराठी ‘डाउनमार्केट’! - श्री. कौशल इनामदार

‘मराठी अभिमानगीता’चा संपूर्ण प्रवास सविस्तर उलगडायचा तर तो अक्षरशः एका पुस्तकाचा विषय होईल. तरीही या प्रवासाची काही क्षणचित्रं मी इथं मांडतो.

आपल्याला पाय आहेत ही जाणीव आपल्याला सर्वांत अधिक कधी होते? खूप चालल्यानंतर पाय जेव्हा खूप दुखू लागतात, तेव्हा जशी पायांच्या अस्तित्वाची आपल्याला जाणीव होते, तशी एरवीच्या दैनंदिन व्यवहारात कधीच  होत नाही! पडसं झालं की नाकाच्या अस्तित्वाची जाणीव, बोट चिमटलं की बोटाच्या अस्तित्वाची जाणीव, तसंच जेव्हा माझी अस्मिता दुखावली गेली, तेव्हा मी एक मराठी माणूस, एक मराठी संगीतकार असल्याची जाणीव मला झाली!
२००८ च्या सप्टेंबर महिन्यात एका जिंगलच्या ध्वनिमुद्रणाच्या निमित्तानं मी मुंबईतल्या एका व्यावसायिक रेडिओ वाहिनीच्या (एफएम स्टेशन) स्टुडिओमध्ये गेलो होतो. काम झाल्यावर तिथं माझा मित्र असलेल्या एका रेडिओ जॉकीला मी अगदी सहज विचारलं: ‘‘काय रे, तुमच्या वाहिनीवर मराठी गाणी का नाही लागत?’’
‘‘आमची पॉलिसी आहे,’’ त्यानं उत्तर दिलं.
‘‘महाराष्ट्राच्या राजधानीत मराठी गाणी न लावण्याची तुमची पॉलिसी आहे?’’ मी आश्‍चर्यानं विचारलं.
त्यानं मान डोलावली.
‘‘तुमची स्टेशनं आख्ख्या भारतात आहेत. अशी पॉलिसी तुमची भारताच्या इतर कुठल्या शहरांमध्ये आहे? कोइमतूरमध्ये तमीळ गाणी लावायची नाहीत, अशी पॉलिसी आहे? बंगळूरमध्ये कन्नड गाणी लावायची नाहीत, अशी पॉलिसी आहे? कोलकतामध्ये बंगाली गाणी लावायची नाहीत, अशी पॉलिसी आहे?’’ मी प्रश्‍नावर प्रश्‍न विचारत राहिलो.
‘‘अरे, मुंबईची गोष्ट वेगळी आहे मित्रा!’’ त्यानं मला समजावलं, ‘‘मुंबई कॉस्मोपॉलिटन आहे.’’
‘‘मान्य आहे ना. कॉस्मोपॉलिटन बंगळूरही आहे! पण तिथं कन्नड गाणी लागतात की. कारण बंगळूरकर्नाटकाची राजधानी आहे, तशी मुंबईही महाराष्ट्राची राजधानी आहे. मग इथं मराठी गाणी लावायची नाहीत, असं धोरण तुम्ही अवलंबता?’’

पहिल्यांदा माझा मित्र निरुत्तर झाल्यासारखा झाला. पुढं म्हणालो: ‘‘तुम्ही हिंदी गाणी लावता आणि त्याचा आनंद आहेच आम्हाला. तुम्ही एखादं पंजाबी गाणंही लावता- उदाहरणार्थ: रब्बी शेरगिलचं ‘बुल्ला की जाणा’ (संदर्भ ः सोळाव्या शतकातले विख्यात पंजाबी सूफी कवी बुल्ले शाह / बुल्ला शाह यांची रचना) - त्याचाही आनंदच आहे; पण पंजाबी ते कॉस्मोपॉलिटन आणि मराठी ते व्हर्नक्‍युलर हा न्याय कुठला? म्हणजे रब्बीचं ‘बुल्ला की जाणा’ हे पंजाबी गाणं तुम्हाला चालतं; पण सलील कुलकर्णी-संदीप खरे यांचं ‘डिबाडी डिपांग’चं तुम्हाला वावडं का?’’
हे ऐकल्यानंतर मात्र त्या रेडिओ जॉकीनं शस्त्रं खाली ठेवली. तो म्हणाला: ‘‘खरं सांगायचं तर आमचे जे वरिष्ठ अधिकारी आहेत ना, त्यांना असं वाटतं की मराठी गाणी लावली तर रेडिओ स्टेशनला एक ‘डाउनमार्केट फील’ येईल.’’
इथं मात्र मी चमकलो. ‘डाउनमार्केट फील?’ मराठीमुळं? एखादी भाषा ‘डाउनमार्केट’ असते, असं ठरवण्याचा अधिकार या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांना कुणी दिला? आणि ‘मराठी डाउनमार्केट’ म्हणजे तर हास्यास्पदच विधान होतं!

युनेस्कोच्या एका सर्व्हेनुसार जगात सुमारे ६ हजार ५०० भाषा आणि बोलीभाषा आहेत. त्यात सर्वाधिक बोलल्या जाणाऱ्या भाषा क्रमवार लावल्या, तर एन्कार्टा विश्‍वकोशाप्रमाणे मराठीचा क्रमांक १५ वा आहे. १५ वी सर्वाधिक बोलली जाणारी भाषा ही आकडेवारीच्या जोरावरच ‘डाउनमार्केट’ कशी असू शकते? इतकंच नव्हे तर, काही वर्षांपूर्वी अमेरिकेच्या ‘नासा’ या संस्थेनं ‘व्हॉयेजर’ नावाचं एक यान अंतराळात पाठवलं होतं. त्या यानातून पृथ्वीवरच्या संस्कृतीची नोंद करणारी एक ‘ग्रामोफोन रेकॉर्ड’ अंतराळात पाठवण्यात आली आहे. या ध्वनिमुद्रिकेचा हेतू हा, की परग्रहावरच्या जिवांना पृथ्वी आणि तिच्या संस्कृतीची माहिती उपलब्ध व्हावी. या ‘गोल्डन रेकॉर्ड’मध्ये परग्रहवासीयांच्या नावे एक संदेश ध्वनिमुद्रित केला गेला आहे. हा संदेश जगातल्या ५५ भाषांमध्ये ध्वनिमुद्रित केला गेला; ज्यामध्ये भारतातल्या नऊ भाषा आहेत. या भाषांमध्ये मराठीचा समावेश आहे. (मराठीमधला हा संदेश तुम्ही इथं ऐकू शकता http://voyager.jpl.nasa.gov/spacecraft/languages/marathi. html)

ही कथा इथंच संपत नाही. याच ‘गोल्डन रेकॉर्ड’मध्ये पृथ्वीतलावरचं संगीतही ध्वनिमुद्रित करून पाठवण्यात आलं आहे. जगाच्या वेगवेगळ्या कोपऱ्यांतल्या संगीताचा त्यात समावेश आहे. अमेरिका, मेक्‍सिको, जर्मनी, अझरबैजान, पेरू, चीन, बल्गेरिया, इंग्लंड, रशिया, ऑस्ट्रिया अशा विविध देशांमधलं संगीत त्या ध्वनिमुद्रिकेत आहे. यात भारताच्या संगीताचं प्रतिनिधित्व केसरबाई केरकर करतात. त्यांची बंदिश - ‘जात कहाँ हो’ - ही या ध्वनिमुद्रिकेत समाविष्ट करण्यात आली आहे.

तात्पर्य काय, तर अंतराळातही कुणी परग्रहवासी मराठी समजू शकेल असं जिथं ‘नासा’ला वाटतं, तिथं महाराष्ट्राच्या राजधानीतच ‘तुमची भाषा ‘डाउनमार्केट’ वाटेल’ असं म्हणणाऱ्या या रेडिओच्या ‘वरिष्ठ’ अधिकाऱ्यांचा मला मनस्वी राग आला! बरं, मराठी गाणी महाराष्ट्रात ऐकायची नाहीत तर कुठं आसाममध्ये ऐकायची? त्या रेडिओ जॉकी असलेल्या मित्राशी मी फार वाद घातला नाही; पण तिथून मी बाहेर पडलो, तो अतिशय अस्वस्थ होऊनच. आता हा प्रश्‍न माझ्या उंबरठ्याच्या आत आला होता. जगभर मान्य केलेला सिद्धान्त आहे, की नवं संगीत किंवा स्थानिक संगीत लोकांपर्यंत पोचवायचं असेल तर रेडिओसारखं दुसरं परिणामकारक माध्यम नाही; पण इथं आम्हाला हे माध्यमच बंद होतं! संगीतकाराची ओळख तो टीव्हीवरच्या कार्यक्रमात दिसतो यात नसून, त्याची किती गाणी लोकांच्या ओठांवर आहेत, यामध्ये असते. गुलजार म्हणतात तसं: ‘नाम गुम जायेगा, चेहरा ये बदल जायेगा, मेरी आवाज ही पहचान है!’

पण याच गीताची पुढची ओळ आहे - ‘गर याद रहे!’ खरंतर ही परिस्थिती नवी नाही. गेल्या ४० वर्षांत उदयाला आलेल्या अनेक मराठी संगीतकारांनी उत्तमोत्तम रचना केल्या; पण त्या लोकांसमोर आल्याच नाहीत.
फक्त रेडिओबाबतच हा प्रश्‍न मर्यादित नव्हता. मुंबईत व्होडाफोनसारख्या मोबाईल कंपन्याही मराठीतून बोलायला नकार देत होत्या. पुणे, नाशिक, नागपूर इथेही परिस्थिती फारशी वेगळी नव्हती. चित्र विदारक होतं!
मुंबईमधली परिस्थिती अधिक बिकट होती आणि आहे. आज मुंबईमध्ये आपल्याला भाजीपाला ‘मराठी’तून विकत घेता येत नाही, की एका जागेहून दुसऱ्या जागी ‘मराठी’तून जाता येत नाही! जगाच्या पाठीवर कुठंही रीत अशीच आहे, की लोक ग्राहकाच्या भाषेत बोलतात. मुंबई हे एकमेव असं ठिकाण आहे - आणि हळूहळू महाराष्ट्रातली इतर शहरंही त्याच वाटेवर आहेत - की जिथं लोक विक्रेत्याच्या भाषेत बोलतात! आपण ‘ग्राहकराजा’ असं म्हणतो; पण ग्राहकाच्या भाषेला मात्र या बाजारपेठेत स्थान नाही! म्हणजे महाराष्ट्रात मुंबई आहे; पण मुंबईत महाराष्ट्र कुठंही दिसत नाही!

प्रश्‍न फक्त मुंबईचा नव्हता. एकूणच मराठी लोकांमध्येच मराठी भाषेच्या बाबतीत एक औदासीन्य आहे, असं प्रकर्षानं जाणवत होतं. मुळातच मराठी ‘डाउनमार्केट’ आहे, हा संकेत इतर भाषकांपर्यंत पोचतो तरी कुठून? कुणाकडून? आणि उत्तर येतं: आपल्याकडूनच! आणि जेव्हा आपल्यालाच आपली भाषा डाउनमार्केट आहे असं वाटू लागतं, तेव्हा तोच धोक्‍याचा इशारा असतो!

आपण जे आहोत - आणि आपण मराठी आहोत - त्याबद्दलच आपल्याला आतून चांगलं वाटलं नाही, तर प्रगतीचे दरवाजे आपल्याकरता बंद आहेत, हे सांगायला कुठल्याही मानसशास्त्रज्ज्ञाची गरज नाही! एकीकडं आपली भाषा बोलायची लाज बाळगायची, तर याच न्यूनगंडाचं दुसरं टोक म्हणजे आपल्या अस्मितेबद्दल सतत आक्रमक भूमिका घ्यायची.

अत्यंत विमनस्क अवस्थेत मी घरी आलो. माझ्या मनात विचार आला, की आपण राजकारण्यांना दोषी धरतो, सरकारच्या नावानं ठणाणा करतो; पण या सगळ्या प्रश्‍नाबाबत आपण काय करतोय, हा आत्मपीडाकारक प्रश्‍न सतत मला भेडसावत राहिला. पण मी काय करू शकत होतो? मी संगीतकार आहे आणि मी गाणं करू शकतो, एवढंच एक सत्य माझ्या डोळ्यांसमोर दिसत राहिलं. इंग्लिशमधल्या एका म्हणीचा दाखला देऊन पु. ल. देशपांडे यांनी एका भाषणात म्हटलं होतं: ‘A song has the longest life. आपण लहान मुलाच्या ओठावर एखादं मराठी रुळवलं, तर त्या गाण्याच्या निमित्तानं आपली भाषा, आपली संस्कृती ते मूल असेपर्यंत टिकून राहते.’ पुलंचे हे शब्द माझ्या कानात गुंजत राहिले.
‘मराठीचा आदर बाळगा’ असं इतर भाषकांना सांगण्याअगोदर खरी गरज होती ती मराठी माणसांच्या मनात मराठीचा अभिमान रुजवण्याची. मराठीला गरज होती एका अभिमानगीताची!
(क्रमशः)
--------------------------------------------------
एकेकाळी हिंदीत मराठी गायक-संगीतकारांचं वर्चस्व...
एफएम रेडिओ किंवा अन्य माध्यमांत मराठी गाण्यांकडं बघण्याचा दृष्टिकोन चुकीचा असला, तरी मराठी गायक-गायिकांनी, संगीतकार-वादकांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत आपला अमीट ठसा उमटवला आहे. लता मंगेशकर आणि आशा भोसले ही त्यातली ठळक नावं. त्यानंतर सुमन कल्याणपूरकर, अनुराधा पौडवाल, साधना सरगम यांनी लोकप्रियता मिळवली होती. सी. रामचंद्र, वसंत देसाई, लक्ष्मीकांत, स्नेहल भाटकर, एन. दत्ता, दत्ताराम या संगीतकारांनी हिंदी चित्रपटांच्या माध्यमांतून असंख्य श्रवणीय गाणी दिली आहेत. वादकांमध्ये आणि संगीतसंयोजनातही अनेक मराठी मंडळी आघाडीवर होती.

Tuesday, September 22, 2015

इस्लामचा अर्थ - सलीम खान

SalimKhan.jpg
इस्लामचा अर्थ आहे - शांती , अमन , पीस! ज्या धर्मात एकमेकांना भेटताच ' अस्-सलाम-वालेकुम ' म्हटलं जातं आणि उत्तर मिळतं- ' वालेकुम-अस्-सलाम '; ज्याचा अर्थ- 'खुदाकडून तुम्हाला शांती लाभो आणि खुदा तुमचा सांभाळ करो '. असा धर्म हिंसक असू शकतो ? ' बिसमिल्लाह इर्र रहेमान निर्र रहीम '- याचा अर्थ , त्या खुदाच्या नावाने सुरूवात करतो , जो रहेमान आहे, रहेम करणारा आहे, महेरबान आहे, महेरबानी करणारा आहे. या अशा धर्मात दहशतवाद कुठून आणि का आला? याला जबाबदार आहे ' चुकीचं शिक्षण'. या विषयावर लिहिण्याचा इरादा नव्हता. पण अशी एक बातमी ऐकली की राहावलंच नाही. काही दिवसांपूवीर्चीच गोष्ट. दिल्लीच्या रामलीला मैदानात निरनिराळ्या पंथांतील मुस्लिम आणि इतर काही शांतताप्रेमी एका मेळाव्यात सहभागी झाले होते. कुराण आणि हदीसचा हवाला देत या लोकांनी दहशतवादावर कठोर शब्दांत टीका केली. इस्लाम दहशतवादाच्या विरोधात असून इस्लामचा जन्मच दहशतवादाशी लढण्यासाठी झाला आहे , असं प्रतिपादन त्यांनी केलं. प्रत्येक मुसलमान व्यक्तीने दहशतवादाच्या विरोधातील या लढाईत सहभागी  झालं पाहिजे , असा फतवाही त्यांनी तिथे जारी केला. ही एक खूप चांगली सुरूवात आहे आणि तिचा आवाज  खूप दूरपर्यंत पोहोचेल. या आधीही अनेक फतवे जारी केले गेले आहेत. का आणि कुठून हे फतवे दिले गेले याचा शोध लावणं कठीण आहे. कारण मुसलमानांतही अनेक पंथ, जमाती आहेत. फतवे जारी करण्याचा अधिकार कुणाला आहे व त्यांना तो कुणी दिला, त्याचं महत्त्व किती, याचा छडा लावणंही तितकंच कठीण. मात्र, उपरोल्लेखित फतव्याचं  महत्त्व हे की हा अनेकांनी एकत्र येऊन दिला आहे आणि कुराण तसंच हदीसचा हवाला देऊन जारी केला आहे.
गेल्या वर्षी माझा मुलगा सलमान खानला लालबागच्या गणपती मंडळाने उत्सवात सहभागी होण्यासाठी आमंत्रित केलं. सलमान तिथं गेला आणि संध्याकाळच्या आरतीत सहभागी झाला. कित्येक टीव्ही चॅनल्सनी ती दृश्यं पुन्हा पुन्हा झळकवली. मग काय- दुसऱ्या दिवशी फतव्यांचा पाऊस पडला आणि असा निकाल जारी करण्यात आला की आजपासून सलमान मुसलमान नसेल. त्याला इस्लाममधून काढण्यात आलं आहे. मी विचारतो , यापूवीर् त्याला इस्लाममध्ये दाखल कोणी आणि कधी केलं होतं , जी मेंबरशिप आता रद्द करण्यात आली आहे? या लोकांना हे माहित आहे का की सलमानची आई एक महाराष्ट्रीयन हिंदु आहे. आणि सलमानची नाळ त्याच्या आईच्या धर्माशी जोडलेली आहे. त्याची आई आपल्या घराचा निरोप घेऊन या घरी आली जरुर , पण आपले आईवडील, भाऊबहिणी, नातेवाईक आणि धर्म यांच्याकडे तिने पाठ फिरवली नाही. आईच्या धर्माचा आदर  करणं सलमानही तिच्या कुशीतच शिकला असून प्रत्येक धर्म हेच शिकवतो. एक किस्सा ऐकवतो ज्याच्यामुळे लेखात थोडा हलकेफुलकेपणा येईल. मला कुणीतरी विचारलं , 'अखेर तुम्हा लोकांचा धर्म कोणता ?' मी म्हणालो , ' जेव्हा आमच्या गाडीचा अचानक करकचून ब्रेक लागतो आणि आम्ही एखाद्या अपघातातून बचावल्याचं जाणवतं , तेव्हा माझ्या तोंडून नकळत उद्गार निघतो , ' अल्लाह खैर ', माझ्या पत्नीच्या तोंडून निघतं , ' अरे देवा ' आणि माझी मुलं एकत्रित उद्गारतात ' ओह शिट् '. आमच्या  कुटुंबातील नॅशनल इंटिग्रेशनचा हा एक छोटासा फॉर्म्युला आहे. प्रत्येक धर्मात कडवे लोक आहेतच. पण मुसलमानांत याचं प्रमाण जरा ज्यादाच आहे. याचं कारण बहुतेक हे असावं की या मुसलमानांना शिकवणाऱ्या मौलवी-मुल्लांनी इस्लामचा ना बारकाईने अभ्यास केलाय ना त्यांनी इस्लामला समजून घेतलंय. हिंदुस्तानात मुसलमानांची संख्या जवळपास पंधरा कोटी इतकी आहे. मात्र, इस्लामचा आत्मा जाणणारे पंधरा जणही मला नाही भेटलेले.९० टक्के मुसलमान ' इस्लाम ' या शब्दाचा अर्थ काय हेही सांगू शकणार नाहीत, याची मला खात्री आहे. माझ्यावर विश्वास नसेल तर कुठल्याही मशिदीच्या समोर उभे रहा आणि नमाजनंतर बाहेर येणाऱ्या लोकांना ' इस्लामचा अर्थ' विचारा. माझं म्हणणं खरं असल्याचं तुम्हाला पटून जाईल. 

जगभरातल्या प्रत्येक देशातला मुसलमान हा आपल्या देशाच्या संस्कृतीशी जोडला गेलेला आहे. चीनमधील मुसलमान चिनी माणसांप्रमाणे राहतो; त्याचं खाणंपिणं, राहणी सगळं चिन्यांसारखंच आहे. तसंच मलेशियाच्या मुसलमानांचं आणि रशियातील मुसलमानांचंही आहे. रशियातील मुसलमान दिसतो रशियनच! फक्त हिंदुस्तानच्या मुसलमानांनी आपली एक अशी ओळख निर्माण केली आहे जिची मुळं कुठून आलीयत ते आजतागायत लक्षात आलेलं नाही. या ओळखीमुळेच ते या देशात वेगळे लक्षात येतात . पैगंबराची कुठली तस्वीर वा स्केच पाहून यांनी हा लांबलचक कुर्ता आणि आखुड पायजामा तसंच जाळीची टोपी असा आपला गणवेश बनवला कुणास ठाऊक ? माजी केंदीय राज्यमंत्री सलीम शेरवानी यांनी एकदा मला म्हटलं होतं की , मुसलमानांचा आचार आता त्यांची ओळख नाही तर त्यांची ओळख आहे छोट्या भावाचा पायजमा आणि मोठ्या भावाचा कुर्ता! दाढी राखणं धर्माला अनुसरून आहे पण ती नीट राखली तरच. हे जे असे कपडे परिधान करतात त्या अवताराचा इस्लाममध्ये कुठेच काही उल्लेख नाही. ग्रंथांमध्ये असं म्हटलं गेलंय की कपडे साफसुथरे आणि सुसभ्य असले पाहिजेत , ज्यांनी शरीर नीट झाकलं जाईल. हिंदुस्तानात तर कायमच पोशाख  असेच असत आले आहेत. सुवर्णमंदिरात आजही डोकं झाकूनच जावं लागतं. पाकिस्तानात दोन अशा व्यक्ती होऊन गेल्यायत ज्यांची नावं अतीव आदरानं घेतली जातात. मोहम्मद अली जिना रहेमतुल्लाअलेय- आणि अलामा इकबाल रहेमतुल्लाअलेय म्हणजे खुदा यांच्यावर कृपेचा पाऊस पाडो.  या दोन्ही सुप्रसिद्ध व्यक्तींना दाढी नव्हती आणि ते ' असे ' कपडेही परिधान करीत नव्हते.  इस्लाममध्ये ' अमल ' अर्थात ' कर्मा ' वर खूपच  कटाक्ष आहे. असंही म्हटलं गेलं आहे की , ' कर्मा ' मुळेच एखाद्या व्यक्तीला स्वर्गात प्रवेश मिळू शकेल , नमाज वा रोज्यांमुळे नाही. एक मुसलमान बिझनेसमन आहेत ज्यांना मी नीट ओळखतो. दोस्त बनण्याच्या वा बनवण्याच्या लायकीचे ते नाहीत कारण आपल्या तमाम दोस्तांचाही त्यांनी वापरच केलाय. ते नियमितपणे नमाज पढतात आणि रोजेही ठेवतात. हजयात्राही करून आलेत. पण जेव्हा कधी तोंड उघडतात , त्यांच्या तोंडून असत्यच बाहेर येतं. दोनएक लाखांचा घोटाळा करून परतत असतील तर मरिन ड्राइव्हला ब्रिजच्या खाली थांबून दोन किलो ज्वारी खरेदी करून कबुतरांना खायला घालतात. यामुळे ती कबुतरं इतकी जाड झालीयत की त्यांना उडताच येत नाही. एक अशी हदीस आहे की , बेईमानीचा एक घास खाल्ला तर ७० वेळांचा नमाज पुसला जातो. आता मला सांगा हे किती घास खात असतील?  

हाजीअली , हाजीमलंग , मकदूमशाह बाबांचा दर्गा आदी ठिकाणी फकिरांची जी गर्दी जमा दिसते , त्यांची पोटं या अशा मुसलमानांच्या अपराधीपणाच्या भावनेतूनच भरली जातायत. पहिली गोष्ट ही की , बेईमानीच्या पैशानं दानधर्म करू नये आणि दुसरी - खैरात करावी तर हतबल-लाचारांमध्ये ; धडधाकट , माजलेल्यांसाठी नाही. कॅथलिक पादरी बनण्यासाठी कॉलेजच्या डिग्रीनंतर ६ वर्षांचं प्रशिक्षण दिलं जातं. नंतरच चर्चमध्ये धाडलं जातं.  मुसलमानांचा मार्गदर्शक बनण्यासाठी असे कोणतेही निर्बंध नाहीत. ९० टक्के मुसलमान कुत्र्याला एक अपवित्र प्राणी मानतात. माझे व्याही , माझा मुलगा सोहेलचे सासरे अरुण सचदेव जकार्तामध्ये राहतात. दोन वर्षांपूर्वी  भीषण पुरामुळे त्यांचं घर बुडू लागलं. 

त्या परक्या देशात त्यांना फक्त त्यांच्या कुत्र्याची सोबत होती. त्याला घेऊन ते टेरेसवर गेले. तीन तासांनंतर बचावकार्याची एक बोट आली , जिनं त्यांना वाचवलं. मात्र त्या बोटीचा नावाडी चुकीच्या शिक्षणाचा बळी होता , त्यानं कुत्र्याला सोबत घेण्यास नकार दिला. पाणी उतरल्यावर ते घरी पोहोचले तर कुत्रा मेलेला आढळला.  आजही त्या आठवणीनं त्यांचे डोळे भरून येतात.   दोन हजार वर्षांपूवीर् रेबीजवर काही उपचार नव्हते. या आजारामुळे माणसं खूप तडफडून मरत असत. ज्यूंनी तेव्हा इतपत शोध लावला होता की , कुत्रे रेबीजचे वाहक असून कुत्रा चावल्यास या आजाराची लागण होते. त्यामुळे कुत्र्यांना घरापासून दूर ठेवत. शंभर वर्षांपूवीर् उपचारांचा शोध लागला , मात्र हे उपचारही खूप क्लेशकारक होते. १४ मोठमोठाली इंजेक्शन्स पोटात घ्यावी लागत . आज निव्वळ तीन इंजेक्शन्स दिली जातात आणि कुत्र्यांनाही इंजेक्शन देऊन रेबीजपासून इम्युन केलं जातं. म्हणजे ज्या कुत्र्याला इंजेक्शन दिलं गेलंय त्याला रेबीज होत नाही. आता कुत्राही तितकाच स्वच्छ आणि नापाक आहे , जितक्या बकऱ्या , मेंढ्या आणि गायी-म्हशी. पण तरीही कुत्र्यासारख्या अत्यंत ईमानी प्राण्याला हात लावणंही कित्येक मुसलमानांना रुचत नाही. वास्तवत:, कुत्र्याचा उल्लेख कुराणातही आहे,  सुरायेकैफमध्ये. जर खुदाला या प्राण्याबद्दल आक्षेप असेल तर या पवित्र ग्रंथात या प्राण्याचा उल्लेख  कशासाठी असता? पण कुणी वाचेल तर त्यांना हे  समजेल ना!  

या महिन्याच्या दोन तारखेला पाकिस्तानात बॉम्बस्फोट झाला. ४०-५० लोक मारले गेले आणि कित्येक जखमी झाले. स्फोटाचं कारण- कुठल्याशा डॅनिश वृत्तपत्राने प्रेषित महंमदाची काही चुकीची चित्रं वापरली , जी कार्टूनच्या स्वरुपात होती. कार्टून काढणारा आहे आणि ज्या वृत्तपत्राने ती छापली तेही आहे. ज्या संपादकांनी ती छापली तेही आहेत. मात्र ज्या लोकांचा त्या चित्रांशी काहीही संबंध नव्हता ते निरपराध मात्र नाहक मारले गेले आहेत. त्या साऱ्यांना मारणारा होता एक मानवी बॉम्ब. आत्महत्येला कुराणात ' हराम मौत ' असं संबोधण्यात आलं आहे. आत्महत्या करणाऱ्याच्या जनाज्याला खांदा देणंही मना आहे. ही बातमी वाचून एक गोष्ट आठवते. एक पूर्ण आंधळा इसम ट्रेनमधून प्रवास करीत होता. गाडीत खूप गदीर् होती. गदीर्त त्याचं कुणाशी तरी भांडण झालं. त्या इसमाने या आंधळ्याला थप्पड लगावली. आंधळ्याला राग आला आणि त्यानं खिशातून पिस्तुल काढून सहा गोळ्या झाडल्या. यात सहा प्रवासी मारले गेले. मात्र त्यात तो माणूस नव्हता ज्यानं त्या आंधळ्या इसमाला थप्पड लगावली होती. या गोष्टीचं शीर्षक आहे ' ब्लाइंड रेज '. ( जागतिक साहित्यातली ही सर्वात लहान कथा मानली जाते.) मला एक मौलवी ठाऊक आहेत जे काही न वाचता , न समजून घेता , लोकांना निरनिराळे हवाले देऊन चुकीच्या गोष्टी समजावत असतात. त्यांचं असं म्हणणं आहे की , ' फक्त कलमा पढणाऱ्या मुसलमानांनाच स्वर्गात दाखल केलं जाईल. ' मग हे बाकीचे जे कोट्यवधी , अब्जावधी लोक आहेत ते कुठे जातील ? ते म्हणतात , ' मला काय माहीत ? खुदाला माहीत. ' चांगली कर्मं करणारे गैरमुस्लिम स्वर्गात का दाखल होणार नाहीत ? पुन्हा तेच उत्तर , ' आम्हाला काय ठाऊक , खुदाला  ठाऊक. ' मग आपल्याला जेवढं कळतं , तेवढंच बोलणं हितावह नाही का ? मी त्यांना एका मोठ्या संकटात टाकलं. काही दिवसांपूवीर् सीरॉक हॉटेलच्या मागे समुदात खडकांवर बसलेली एक मुसलमान मुलगी आणि मुसलमान मुलगा भरतीच्या लाटांमुळे समुदात ओढले गेले. मोहन रेडकर नावाचा तरुण आईचा रिपोर्ट देण्यासाठी वांद्याला आला होता. तो त्याचवेळी असाच हिंडत समुदकिनारी गेला होता. या दोन मुसलमान मुलांना वाचवताना त्यानं आपले प्राण गमावले. ही दोन्ही मुलं आपलं आयुष्य पार पाडून जेव्हा कधी या जगाचा निरोप घेतील , तेव्हा त्यांना कसं वाटेल ? आम्हाला वाचवणाऱ्याला स्वर्गाच्या दारावर  अडवण्यात आलं ? अशा अन्यायकारक रीतीने प्रवेश मिळणाऱ्या स्वर्गात पाऊल ठेवायला त्यांना आवडेल? काही लोकांना सुनामीची भीती वाटते. जी कधीही येऊ शकते. काही लोकांना ग्लोबल वॉमिर्ंगची काळजी वाटते. मला वाटणारी भीती त्यांच्यापेक्षा कितीतरी अधिक गंभीर स्वरुपाची आहे. मला कधी कधी निव्वळ विचारानंच पराकोटीची भीती वाटते की, या कोट्यवधी मुसलमान मुलांचं काय होणार, जे या मदरशांमध्ये शिक्षण घेतायत. ज्या भाषेत ते शिकताहेत त्यात त्यांना पुढचं काही शिक्षण मिळू शकेल? पुढची काही पुस्तकं त्यांना  त्या भाषेत मिळू शकतील? या शिक्षणानंतर त्यांना एखादी नोकरी मिळू शकेल? आजचं युग शिक्षणाचं युग आहे. सर्वसामान्य मुसलमानही शिक्षण घेऊन समाजाच्या मुख्य प्रवाहात सहभागी व्हावा यासाठी सर्व समाजघटकांनी प्रयत्न करावेत. तब्बल पंधरा कोटींच्या या समाजाकडे दुर्लक्ष करून चालणार नाही. त्यांना सामावून घेणं आवश्यक आहे. आपल्या नजीकच्या मुसलमानांना अशा मदरशांपासून वाचवा , जिथं चुकीचं शिक्षण दिलं जाण्याची शक्यता आहे. कारण एकवेळ अशिक्षितपणा , अडाणीपणा परवडला पण चुकीचं आणि अर्धवट शिक्षण धोक्याचं ठरू शकेल. सर्वसामान्य मुसलमान मुलांना अशा शाळांमध्ये पाठवा जिथं ते असं शिकतील की , खुदाचं अस्तित्व नाकारणाऱ्याला काफिर म्हटलं जातं , हिंदुंना नव्हे. कारण हिंदु तर पर्वत , नद्या आणि दगडाधोंड्यातही ईश्वराचा शोध घेत आलाय , तो तर अवघ्या सृष्टीची पूजा करतो. या मुलांनी हेही शिकलं पाहिजे की ' सारे जहाँ  से अच्छा हिंदोस्ता हमारा'! 

मी तर या लोकांना मुसलमान मानतच नाही आणि आपल्यालाही अशी विनंती करीन की , ' जेहादी मुसलमान ' असं संबोधून या लोकांना मान देऊ नका. हे तर माणुसकीचा खून करणारे लोक आहेत आणि त्यांना ' खुनी ' असंच संबोधलं गेलं पाहिजे. कोणत्याही धर्माचा पालक होण्यासाठी आधी माणूस असणं आवश्यक असतं. टीव्हीवर ते चिंधड्या उडालेले देह , तुटलेले हात-पाय पाहून आपण यांना ' माणूस ' तरी म्हणू शकू? 
सायकल म्हटलं की सर्वसामान्य गरीब भारतीय माणूस डोळ्यासमोर येतो. सायकलवरून मुलं घरून शाळेत आणि शाळेतून घरी येतात. रोजच्या जगण्याचं सामान सायकलला लटकवलेल्या पिशव्यांतून जातं. कोणे एकेकाळी तरुण सायकलवरून कॉलेजात जात आणि डिग्री कमावत. छोट्या-मोठ्या व्यापाऱ्यांनाही याच  वाहनाने उद्योगधंद्यात हात दिला. दोन चाकांच्या या अतिशय सरळसाध्या यंत्राचा या देशाच्या प्रगतीत खूप मोठा वाटा आहे. आमच्या ऋषिमुनींनी , संतांनी आणि वडीलधाऱ्यांनी गायीला मातेचा दर्जा दिला कारण एका गायीवर एका घराची गुजराण होत असे. तिची बाळं म्हणजेच बैल शेत नांगरण्याच्या कामी येत , बैलगाडी खेचत , मोट ओढत आणि लोकांना एका गावातून दुसऱ्या गावीही घेऊन जात. इतकंच काय तर मृत्यूनंतर आपल्या चामड्याचं दानही देत. असाच काहीसा दर्जा सायकललाही दिला गेला तर चुकीचं ठरणार नाही. पन्नास-साठ वर्षांपूवीर् आमच्या बाप-दादांनी कधी चुकून तरी असा विचार केला असेल का , की हे सैतानी प्रवृत्तीचे लोक या सीध्यासाध्या सायकलचाही 'हत्यारा' सारखा वापर करतील आणि कितीएक निरपराध लोकांचा बळी घेतील? अलीकडे कुठे एखादी बॅग ठेवलेली दिसली, एखादी स्कूटर उभी दिसली वा अशीच विनामालकाची कार कुठे पार्क केलेली दिसली तर शंकेची पाल चुकचुकून मनात भीती दाटून येते. तशीच ही सीधीसाधी सायकलही आता संशयाच्या घेऱ्यात उभी आहे. बिचाऱ्या अब्दुलभाई, कादरभाई आणि मुस्तकिनलाही अशाच संशयानं घेरून टाकलं. इस्लामही जिथे या लोकांच्या कचाट्यातनं वाचलेला नाही , इस्लामची प्रतिमाही यांनी बिघडवून टाकलीय , तिथं सायकल काय चीज आहे! हे तेच लोक आहेत ज्यांच्यामुळे जगभरात सगळीकडेच शांतताप्रेमी  मुसलमानांकडेही संशयाच्या नजरेनं पाहिलं जातंय.  

या मूठभर जल्लादांना न जाणे कोणाचं नुकसान करायचं होतं ; पण वास्तवात यांनी सर्वाधिक नुकसान केलंय ते सर्वसामान्य मुसलमानांचं आणि एका शांतताप्रेमी धर्माचं , ज्याला 'इस्लाम' असं म्हटलं जातं. या धर्माला मानणारे दोन पवित्र गंथांचा आधार घेतात. एक आहे ' कुराण ' आणि दुसरा ' हदीस ' - दोन्हींतही शेकडो जागी' खुदा' चा उल्लेख रहीम किंवा रहमान असा करण्यात आला आहे. या अज्ञानी आणि भरकटलेल्या लोकांनाही जन्मानंतर त्यांच्या आईवडिलांनी अशीच काही नावं ठेवली असतील. कुणाचं नाव रहीम असेल तर कुणाचं रहमान-कुणाचं हसन तर कुणाचं हुसैन. त्यांना काय ठाऊक की त्यांची अवलाद या पवित्र नावांना इतकं बदनाम करून सोडणार आहे. आज जगात सगळीकडेच दहशत आणि भीतीचं वातावरण आहे. देशोदेशीच्या विमानतळांवर कडेकोट सुरक्षा व्यवस्था आढळते. यातही कित्येक ठिकाणी असं दिसतं की मुसलमानांसाठी वेगळी रांग आहे आणि त्यांची अधिकाधिक कसून तपासणी केली जातेय. मूठभर हैवानांमुळे सरळसाध्या माणसांना त्रास होतोय तो हा असा.. काही वर्षांपूर्वी अॅमस्टरडॅम इथं घडलेली घटना. संशयापोटी अंधेरी का जोगेश्वरीच्या १२ भारतीय पर्यटकांना तिथे रोखून धरण्यात आलं. दहाबारा दिवसांनी भारत सरकारच्या हस्तक्षेपानंतर ही निरपराध माणसं आपल्या घरी परतली. त्यांच्याकडे आक्षेपार्ह असं काहीही नव्हतं , शस्त्रं नव्हती हे सिद्ध झालं. कोणताही वाईट इरादा घेऊन ते गेले नव्हते. या लोकांच्या कुटुंबियांना नाहक किती मानसिक त्रास झाला असेल याचा अंदाज लावू  शकता. हा प्रकार कुणाच्या मेहरबानीतून झाला , हे सांगण्याची गरज आहे? याच काळात माझा मुलगा सोहेल एका शूटिंगच्या निमित्ताने अमेरिकेहून जर्मनीला पोहोचला. शूटिंगच्याच गरजेपोटी त्यानं तीन-चार दिवसांची दाढी राखली होती. रात्रीच्या शूटिंगमुळे त्याला तीनचार दिवस झोपही नव्हती मिळाली. झालं , साऱ्यांना जाऊ देण्यात आलं आणि नेमकं त्याला अडवण्यात आलं. त्याचं नशीब आणखीनच वाईट होतं. इंग्रजी समजणारा एकही अधिकारी तिथे उपस्थित नव्हता आणि सोहेलला जर्मन भाषा येत नव्हती. दहा तास ते त्याची चौकशी करीत राहिले. सोहेल त्यांना पुन्हा पुन्हा एकच प्रश्न विचारत होता. ' प्रॉब्लेम काय आहे ? मला का अडवण्यात आलंय?' अखेर एक इंग्रजी बोलणारा अधिकारी तिथे पोहोचला आणि सोहेलला सोडून देण्यात आलं. घरी परतल्यावर त्यानं मला हा किस्सा ऐकवला. त्याचा राग ओसरला नव्हता. मी त्याला म्हटलं , तू या सगळ्यासाठी कुणाला जबाबदार धरतोस ? जर्मन अधिकाऱ्यांना की स्वत:च्या दाढीला ? की , तुझ्या नावाच्या पुढे जे ' खान ' आडनाव लागलंय त्याला ? थोडा वेळ विचार करून तो म्हणाला , नाही यातल्या कशालाही नाही. मी त्या मूठभर अज्ञानी मुसलमानांना यासाठी जबाबदार समजतो जे अकारण  निरपराध लोकांचा बळी घेत सुटलेत.   

बॉम्बस्फोट घडवताना हे ' आपल्याला कुणाला मारायचंय ' याचा विचार करतात का ? स्फोट होतो तेव्हा यांच्या नजरेला गदीर्तली म्हातारी कोतारी माणसं आणि लहानगी मुलं दिसतात का? त्यांना मारण्याची अनुमती तर युद्धातही नसते हे इस्लामला थोडंफार जाणणारा एखादा इसमही सांगू शकेल. लहान मुलं , वयोवृद्ध आणि स्त्रियांना त्रास पोहोचवण्यास मनाईच नसून हा खूप मोठा अपराधही मानला जातो. या लोकांनी ' जेहाद ' चा कुठून काय अर्थ काढला आहे , कुणास ठाऊक ? जेहादचा अर्थ आहे- संघर्ष करणं , लढा देणं. जसं मी म्हणतो की फिल्म इंडस्ट्रीत पंधराएक वर्षांच्या ' जद्दोजहद ' नंतर , संघर्षानंतर मला ओळख मिळाली. हे लोक ज्या शब्दाचा अर्थही जाणत नाहीत त्याच्या साह्यानं ' जन्नत ' मध्ये (स्वर्गात) पोहोचू इच्छितात! प्रेषित महंमद यांच्या वक्तव्यांना वा कृतींना ' हदीस ' म्हटलं जातं. अशी एक ' हदीस ' आहे की -  एका निरपराध माणसाचा खून हा अवघ्या माणुसकीचा गळा घोटण्यासारखाच आहे.  

बस दुश्वार है हर काम का आसां होना। आदमी को मयक्सर नहीं इन्सां होना। (गालिब)   

जयपुरच्या घटनेनंतर जेव्हा मी हा लेख लिहिण्याचा इरादा जाहीर केला तेव्हा माझ्या एका मित्राने विरोध दर्शवित म्हटलं , तुम्हाला पुन्हा पोलिस प्रोटेक्शनमध्ये दिवस काढायचेत का ? तुम्हाला तुमचं आयुष्य प्रिय नाही? जयपूरसारख्या कालपरवापर्यंत सुरक्षित भासणाऱ्या ठिकाणी मनात कोणतीही भीती न बाळगता जे त्या दिवशी हिंडत होते त्यांनाही तर जगणं प्रिय होतं असेल. सेकंदभर आधीही त्यांना याचा अंदाज आला असेल का  की मृत्यू किती समीप येऊन उभा ठाकलाय..? वयाच्या ७२व्या वर्षी मी अनेकदा मृत्यूचा विचार करतो. मृत्यूचा विचार येतो तेव्हा त्याच्याशी संबंधित अनेक विकारांचीही आठवण येते. निभीर्डपणाने सत्य बोलण्याने जर मृत्यू ओढवणार असेल तर त्याहून अधिक  चांगला मृत्यू तो कोणता? आणि घाबरायचं कुणाला ? या लोकांना ? हे तर स्वत:च घाबरलेले आहेत. हे गदीर्त बॉम्ब ठेवून आपल्या बिळात घुसून बसतात. यांना माहीत आहे का , इस्लामच्या प्रत्येक लढ्यामागे एक हेतू होता . आणि प्रत्येक लढा आमनेसामने झाला आहे. ही धर्मासाठीची लढाई आहे असं म्हणून यांनी स्वत:ची फसगत करू नये. ही धर्माची लढाई नाही , ही पैशासाठीची लढाई आहे! 

काही दिवसांपूर्वी  माझी भेट महाराष्ट्राचे गृहमंत्री आर. आर.. पाटीलसाहेब यांच्याशी झाली , तिथे इतरही काही मंडळी उपस्थित होती. दहशतवादाचा विषय निघाला आणि जोरदार चर्चा सुरू झाली. यात धर्माचाही उल्लेख झाला. मी म्हणालो , ही धर्माची वा मजहबची लढाई नाही. ही पैशाची लढाई आहे. पाटीलसाहेब म्हणाले , सलीमजी अगदी बरोबर बोलताहेत. जेव्हा कधी आम्ही या लोकांना पकडलंय आणि त्यांचा गुन्हा शाबित झालाय , तेव्हा एक गोष्ट नेहमी आढळून आलीय , ती म्हणजे- यांच्याजवळ , बँकेत वा घरात पाच , सहा , दहा  लाख रूपये सापडतात. कोणताही कामधंदा नसताना यांच्याकडे हे पैसे आलेले असतात. धर्माला मानणारे , धर्मानुसार वाटचाल करणारे हे असं काम का करतील ? अल्लातालानी असंही म्हटलं आहे की ज्याला माझ्या निमिर्तीविषयी (मी जन्माला घातलेल्या गोष्टीविषयी) प्रेम नाही , त्याच्याबद्दल मलाही प्रेम नाही. हे लोक जे मारले जातात त्यांना काय , खुदाखेरीज अन्य कुणी निर्माण केले आहे ? मला आपल्या शेजारी राष्ट्रांनाही एक हदीस ऐकवायची आहे. रसुलअल्लाचं सांगणं आहे - ' वो मुसलमान नहीं है जिसका पडोसी उसके पडोस में रहने में अपने आपको महफूझ नहीं समझता. ' (तो माणूस मुसलमान असू शकत नाही ज्याच्या शेजाऱ्याला त्याच्या शेजारी राहताना सुरक्षित वाटत नाही.) म्हातारी माणसं आपल्या मुला-नातवंडांना  स्वत:च्या जमान्याच्या किस्सेकहाण्या ऐकवित असतात. एखादा दहशतवादी कायद्याच्या कचाट्यातून सुटला आणि म्हातारा झाला तर तो आपल्या मुला नातवंडांना काय सांगणार की- मी काही वर्षांपूवीर् मुंबईत आणि जयपूरमध्ये बॉम्बस्फोट घडवून आणले आणि कित्येक मुलं , बायका आणि म्हाताऱ्याकोताऱ्यांचा बळी घेतला होता. ही अशी खुनी कहाणी तो ऐकवू शकेल ? पण मला खात्री आहे की अब्दुलभाई, कादरभाई आणि मुस्तकिनकडे आपल्या मुलानातवंडांसाठी माणुसकीच्या आणि प्रेमाच्या कितीएक कहाण्या असतील ज्या ते अभिमानाने ऐकवू शकतील. 

अब्दुलभाई , कादरभाई आणि मुस्तकिन - ही कोण मंडळी आहेत ? या कुण्या कहाणीतल्या व्यक्तिरेखा नाहीत. हे आहेत सर्वसामान्य हिंदुस्तानी. अब्दुलभाई तर माझे ड्राइव्हर होते. एकदा १५ ऑगस्टला आम्ही पनवेलला निघालो होतो. पाऊस पडत होता. मध्येच अब्दुलभाईंनी गाडी थांबवली आणि ते गाडी मागे घेऊ लागले. मला कळेना , पण मी गप्प राहिलो. त्यांनी गाडीतून उतरून रस्त्यावर पडलेला तिरंगा उचलला , ज्यावरून काही गाड्या निघून गेल्या होत्या. त्यांनी तो झेंडा साफ केला आणि गाडीच्या डॅशबोर्डवर ठेवला. म्हणाले , देशाच्या झेंड्याचा अवमान होत होता. माझ्या तोंडून निघून गेलं , वाह अब्दुलभाई वाह! या अशा देशप्रेमी डाइव्हरला दहशतवादी कारवायांपोटी किती त्रास झाला असेल याचा अंदाज आहे ? अब्दुलभाई आज हयात नाहीत. खुदा  त्यांना स्वर्गवास देवो. कादरभाई मेकॅनिक होता. अशीच रस्त्यावर ओळख झाली. पनवेलहूनच परतत होतो आणि गाडीतून पेट्रोल गळू लागलं. रस्त्यात छोटंसं गॅरेज दिसलं. मेकॅनिक कादरभाईनं ट्यूबच्या मदतीनं गळती थांबवली आणि सांगितलं की एवढ्यानं तुम्ही मुंबईपर्यंत जाऊ शकाल. तिथं एखाद्या गॅरेजमध्ये काम करवून घ्या. मी त्याला देण्यासाठी पाचशेची नोट पुढे केली तर तो म्हणाला , माझी मजुरी शंभर रुपये आहे. मी म्हणालो, मी तुला खुशीनं पाचशे रुपये देतोय. पण तो ऐकेना. जवळच्या पेट्रोल पंपावर जाऊन त्यानं पाचशेचे सुटे आणले आणि मला देऊन म्हणाला , मला माझ्या मजुरीचे शंभर तेवढे द्या. दहशतवादानं सगळं वातावरण इतकं गढूळ करून टाकलंय की कादरभाईसारख्या इमानदार कारागीरालाही नाहक शिक्षा भोगावी लागू शकेल. खुदा कादरभाईला दीर्घायुष्य आणि निरोगी जीवन देवो. मुस्तकिनचं नाव मी काही दिवसांपूवीर्च वृत्तपत्रात वाचलं होतं. तो धारावीत राहणारा एक सर्वसामान्य मुसलमान आहे. त्याच्या मुलाने शेजारच्या एका मुलीवर बलात्कार केला. मुस्तकिन या गुन्ह्याचा साक्षीदार  होता. त्यानं आपल्या शेजारणीसोबत जाऊन मुलाविरुद्ध पोलिसांत तक्रार नोंदवली आणि अटक करायला लावली. केस सुरू असतानाच शेजारीण मुलीला घेऊन कुठेतरी निघून गेली.  आता मुस्तकिनच्या मुलाला शिक्षा होण्याची शक्यता कमी झाली. मुस्तकिनने कोर्टाकडे मागणी केली की, आणखी कुणा साक्षीदाराची काय गरज ? मी स्वत: माझ्या मुलाला हे दुष्कृत्य करताना पाहिलेलं आहे. त्याच्या या प्रतिपादनामुळे मुलाला दहा वर्षांची  शिक्षा झाली. या देशात दहशतवाद अंतर्गत मदतीखेरीज वाढूच शकत नाही. त्यांना ही मदत अब्दुल, कादर वा मुस्तकिनकडून मिळू शकेल? बिल्कुल नाही. पण आपल्यातील संशयाच्या वातावरणानं अब्दुल, कादर आणि मुस्तकिनला आमच्यापासून बरंच दूर केलं आहे. कोणी मिल्लतनगरला राहतो तर कुणी बेहरामपाड्यात. या धर्मनिरपेक्ष देशात झोपडपट्ट्याही धर्माच्या रोगानं पछाडल्या आहेत. गरीबी हा एक मोठा आजार आहे हा भाग  वेगळाच. दहशतवादाचा हा वणवा भडकण्यापासून रोखायचा असेल तर अब्दुल, कादर आणि मुस्तकिनला आम्हाला आमच्यासोबत, आमच्यात ठेवलं पाहिजे. तुम्ही आमच्यापेक्षा वेगळे नाही आहात, तुम्ही आमचीच माणसं आहात हा दिलासा आम्ही त्यांना दिला पाहिजे. ज्या दिवशी त्यांना हा विश्वास वाटू लागेल, तो या देशातला दहशतवादाचा अखेरचा दिवस असेल. 

चला, आपल्यातलं हे संशय, द्वेषाचं दाट धुकं दूर करू आणि भडकत चाललेला दहशतवादाचा वणवा विझवून टाकू.  हा देश तितकाच तुमचाही आहे, जितका आमचा आहे. या देशाच्या संरक्षणासाठी आमच्याइतकेच तुम्हीही जबाबदार आहात! 

काही वर्षांपूर्वी, माझा मुलगा अरबाजने मला विचारलं होतं की मी हातावर काय गोंदवून घेऊ ? मी म्हटलं , लव्ह इच अदर या पेरिश. एकमेकांवर प्रेम करा अथवा जळून खाक व्हा. जे स्वत:ला मुजाहिद मुसलमान म्हणवतात त्या जालिमांनाही मला काही सांगायचंय. 'जयपूरमध्ये तुम्ही घडवलेल्या बॉम्बस्फोटात एक मुस्लिम मुलगी वाचली आहे. पण तिची आई इतकी नशीबवान नव्हती. ती तुमच्या हातून मारली गेलीय. आता ती मुलगी रोज रडरडून आपल्या वडिलांना विचारते , मम्मी कहा है , मम्मी को बुलाओ. बापाची अद्याप इतकी हिंमत नाही झालेली की तिला सांगावं - तुझी आई मरून गेली आहे आणि आता ती कधीच परतणार नाही. बाप तोंड उघडतो पण आवाजच निघत नाही , नुसती आसवं गळत राहतात. तुम्ही लोक तर खूप बहादूर आहात. मग एवढं छोटंसं काम करा. जा, त्या मुलीला सांगा की तुझी आई आता कधीच परतणार नाही. छाती फुगवून तिला सांगा की तुझ्या आईला आम्हीच मारलंय आणि तुझ्यासारख्याच इतरही अनेक लहानग्यांच्या डोक्यावरनं आम्ही आईवडिलांचं छत्र हिरावून घेतलंय.  

तुम्हाला लोक निरनिराळ्या नावांनी ओळखतात. कुणी तुम्हाला मुजाहिद मुसलमान म्हणतं तर कुणी भरकटलेले मुसलमान. कुठल्याही कारणाने तुम्ही मुसलमान असाल तर मी मात्र नाही.       


स्त्रोत - निनावी. 

दिवस

दिवस ओले-सुके, चिंब-ओले दिवस वर्षभर धुवून,झटकून वाळत घातले. काही खडखडीत वाळले, चुरचुरीत झाले. काही राहिले अर्धवट ओले, ...